Przejście z KRUS na ZUS - składka zdrowotna rolnika

Przejście z KRUS na ZUS - składka zdrowotna rolnika

Zmiana systemu ubezpieczeniowego z KRUS na ZUS stanowi istotne wyzwanie dla rolników prowadzących pozarolniczą działalność gospodarczą. Proces ten wiąże się z licznymi konsekwencjami dotyczącymi rozliczenia składek ubezpieczeniowych, szczególnie w roku przejścia między systemami. Jednym z najważniejszych zagadnień pozostaje kwestia prawidłowego wyliczenia składki zdrowotnej, która wymaga szczególnej uwagi przy określaniu podstawy wymiaru.

Centrala ZUS w interpretacji z 10 maja 2024 roku (numer DI/200000/43/401/2024) odniosła się do problematyki nieuwzględnienia w rocznej podstawie składki na ubezpieczenie zdrowotne przychodu uzyskanego z działalności gospodarczej w okresie podlegania ubezpieczeniu społecznemu rolników. Ta interpretacja stanowi istotne wyjaśnienie dla przedsiębiorców znajdujących się w podobnej sytuacji i pomaga w prawidłowym rozliczeniu zobowiązań podatkowych.

System ubezpieczeń rolniczych w Polsce

Ubezpieczenie społeczne rolników realizowane przez KRUS stanowi alternatywę dla powszechnego systemu ubezpieczeń społecznych prowadzonego przez ZUS. System ten obejmuje szeroką grupę beneficjentów, w tym rolników oraz pracujących z nimi domowników i pomocników rolnika. Warunkiem uczestnictwa w tym systemie jest posiadanie obywatelstwa polskiego lub uprawnień do wykonywania pracy na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej.

Uprawnieni do ubezpieczenia w KRUS mogą również być cudzoziemcy uprawnieni do wykonywania pracy na podstawie artykułu 87 Ustawy z dnia 20 kwietnia 2004 roku o promocji zatrudnienia i instytucjach rynku pracy, oraz osoby zwolnione na podstawie przepisów szczególnych z obowiązku posiadania zezwolenia na pracę.

W ramach ubezpieczenia społecznego rolników wyodrębnia się kilka rodzajów ochrony ubezpieczeniowej. System obejmuje ubezpieczenie wypadkowe, które zabezpiecza przed skutkami wypadków przy pracy rolniczej, ubezpieczenie chorobowe i macierzyńskie zapewniające ochronę w przypadku czasowej niezdolności do pracy, oraz ubezpieczenie emerytalno-rentowe gwarantujące świadczenia długoterminowe.

Warunki kontynuacji ubezpieczenia w KRUS

Rolnik lub domownik, który podlegał ubezpieczeniu w KRUS w pełnym zakresie nieprzerwanie przez co najmniej 3 lata, może kontynuować to ubezpieczenie nawet po rozpoczęciu pozarolniczej działalności gospodarczej. Możliwość ta jest jednak uzależniona od spełnienia szeregu restrykcyjnych warunków, które muszą być zachowane jednocześnie.

Podstawowym wymogiem jest złożenie w KRUS oświadczenia o kontynuowaniu ubezpieczenia w terminie 14 dni od dnia rozpoczęcia wykonywania pozarolniczej działalności gospodarczej lub współpracy przy prowadzeniu tej działalności. Termin ten ma charakter bezwzględny i jego przekroczenie skutkuje automatycznym przejściem do systemu ZUS.

Kolejnym warunkiem jest jednoczesne prowadzenie działalności rolniczej lub stała praca w gospodarstwie rolnym obejmującym obszar użytków rolnych powyżej 1 ha przeliczeniowego, lub w dziale specjalnym. Oznacza to, że rolnik nie może całkowicie porzucić działalności rolniczej na rzecz działalności pozarolniczej.

Dodatkowo, osoba kontynuująca ubezpieczenie w KRUS nie może być pracownikiem ani pozostawać w stosunku służbowym. Nie może również mieć ustalonego prawa do emerytury, renty lub świadczeń z ubezpieczeń społecznych. Kluczowym ograniczeniem jest również wymóg, aby kwota należnego podatku dochodowego za poprzedni rok podatkowy od przychodów z pozarolniczej działalności gospodarczej nie przekraczała 4358 złotych.

Definicja pozarolniczej działalności gospodarczej

Za pozarolniczą działalność gospodarczą uważa się działalność prowadzoną na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej przez osoby fizyczne na podstawie przepisów Ustawy z dnia 6 marca 2018 roku - Prawo przedsiębiorców. Definicja ta obejmuje szerokie spektrum aktywności gospodarczych, z pewnymi istotnymi wyłączeniami.

Z zakresu pozarolniczej działalności gospodarczej wyłączeni są wspólnicy spółek prawa handlowego oraz osoby prowadzące działalność w zakresie wolnego zawodu w rozumieniu przepisów o zryczałtowanym podatku dochodowym od niektórych przychodów osiąganych przez osoby fizyczne. Kluczowe znaczenie ma również kryterium, że przychody z tej działalności muszą być przychodami z działalności gospodarczej w rozumieniu przepisów o podatku dochodowym od osób fizycznych.

Za rozpoczęcie prowadzenia pozarolniczej działalności gospodarczej uznaje się nie tylko faktyczne rozpoczęcie nowej działalności, ale również wznowienie wykonywania pozarolniczej działalności gospodarczej, której prowadzenie zostało okresowo zawieszone. Podobnie traktowana jest zmiana rodzaju lub przedmiotu wykonywanej działalności według Polskiej Klasyfikacji Działalności (PKD).

1. Sprawdź czy działalność kwalifikuje się jako pozarolnicza według Prawa przedsiębiorców
2. Zweryfikuj czy nie jesteś wspólnikiem spółki prawa handlowego
3. Upewnij się że działalność nie jest wolnym zawodem w rozumieniu ryczałtu
4. Potwierdź że przychody są przychodami z działalności gospodarczej według PIT
5. Określ czy sytuacja dotyczy rozpoczęcia, wznowienia czy zmiany działalności

Rolnik prowadzący gospodarstwo o powierzchni 5 ha rozpoczął działalność transportową. Podlegał ubezpieczeniu w KRUS przez 4 lata nieprzerwanie. Złożył oświadczenie o kontynuacji ubezpieczenia w KRUS w terminie 10 dni od rozpoczęcia działalności. Jego podatek dochodowy z działalności transportowej za poprzedni rok wyniósł 3500 złotych. Spełnia wszystkie warunki do kontynuacji ubezpieczenia w KRUS.

Podstawy ubezpieczenia zdrowotnego

Obowiązkowi ubezpieczenia zdrowotnego podlegają osoby spełniające warunki do objęcia ubezpieczeniami społecznymi lub ubezpieczeniem społecznym rolników, zgodnie z artykułem 66 ust. 1 pkt 1 lit. b oraz c Ustawy z dnia 27 sierpnia 2004 roku o świadczeniach opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych.

W szczególności obowiązek ten dotyczy rolników i ich domowników w rozumieniu przepisów o ubezpieczeniu społecznym rolników, oraz osób prowadzących działalność pozarolniczą lub osób z nimi współpracujących. Istotnym wyłączeniem są osoby, które zawiesiły wykonywanie działalności gospodarczej na podstawie przepisów Prawa przedsiębiorców lub przepisów o ubezpieczeniach społecznych lub ubezpieczeniu społecznym rolników.

System opłacania i ewidencjonowania składek na ubezpieczenie zdrowotne jest podzielony między dwie instytucje. Zgodnie z artykułem 87 ust. 4 pkt 1 i 2 ustawy o świadczeniach opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych, składki rolników i ich domowników są opłacane i ewidencjonowane w KRUS, natomiast składki osób prowadzących działalność pozarolniczą lub osób z nimi współpracujących są opłacane i ewidencjonowane w ZUS.

Przypadek wymagający interpretacji ZUS

Praktyczna sytuacja, która wymagała rozstrzygnięcia przez Centralę ZUS, dotyczyła przedsiębiorcy prowadzącego pozarolniczą działalność gospodarczą, który początkowo był ubezpieczony w KRUS w pełnym zakresie. Od sierpnia 2023 roku przedsiębiorca przeszedł na ubezpieczenie w ZUS, rozpoczynając opłacanie składek zdrowotnych w wysokości 9 procent liczone od dochodu.

Kluczowe pytanie, które sformułował przedsiębiorca, dotyczyło zakresu czasowego podstawy wymiaru rocznej składki zdrowotnej. Konkretnie chodziło o to, czy rozliczając roczną składkę zdrowotną, powinien liczyć ją od dochodu osiągniętego wyłącznie od sierpnia 2023 roku do grudnia 2023 roku, czy od dochodu osiągniętego w całym 2023 roku.

Wątpliwość przedsiębiorcy była uzasadniona specyfiką przejścia między systemami ubezpieczeniowymi w trakcie roku podatkowego. Z jednej strony, przez część roku podlegał ubezpieczeniu w KRUS, z drugiej strony, od sierpnia był zobowiązany do opłacania składek zdrowotnych w ZUS.

• Przedsiębiorca prowadził pozarolniczą działalność gospodarczą
• Był ubezpieczony w KRUS w pełnym zakresie do lipca 2023 roku
• Od sierpnia 2023 roku przeszedł na ubezpieczenie w ZUS
• Opłacał składki zdrowotne w wysokości 9% od dochodu
• Potrzebował wyjaśnienia zakresu podstawy wymiaru rocznej składki

Stanowisko przedsiębiorcy w sprawie

Przedsiębiorca przedstawił logiczne uzasadnienie swojego stanowiska, opierając się na zasadzie, że składki zdrowotne powinny być opłacane wyłącznie za okresy podlegania ubezpieczeniu w ZUS. W jego ocenie, skoro podlegał ubezpieczeniu w ZUS dopiero od sierpnia 2023 roku, roczna składka zdrowotna powinna być liczona wyłącznie od dochodu osiągniętego między sierpniem a grudniem 2023 roku.

Kluczowym argumentem było to, że przed terminem przejścia na ubezpieczenie w ZUS przedsiębiorca nie podlegał temu systemowi ubezpieczeniowemu. W konsekwencji, jego zdaniem, dochód osiągnięty podczas okresu ubezpieczenia w KRUS nie powinien podlegać oskładkowaniu składką zdrowotną w ZUS.

To stanowisko opierało się na logicznej przesłance, że każdy system ubezpieczeniowy powinien obejmować wyłącznie okresy faktycznego podlegania danemu systemowi. Przedsiębiorca argumentował, że włączenie do podstawy wymiaru składki zdrowotnej w ZUS dochodów z okresu ubezpieczenia w KRUS byłoby nieuzasadnione i sprzeczne z zasadami funkcjonowania obu systemów.

Interpretacja i stanowisko ZUS

Centrala ZUS w swojej interpretacji przeprowadziła szczegółową analizę przepisów prawnych regulujących zagadnienia dotyczące obowiązku podlegania ubezpieczeniu zdrowotnemu, opłacania i ustalenia podstawy wymiaru składki na ubezpieczenie zdrowotne. Podstawą prawną analizy były przepisy ustawy o świadczeniach opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych.

Kluczowe znaczenie miał artykuł 81 ust. 2 tej ustawy, który określa sposób ustalania rocznej podstawy wymiaru składki na ubezpieczenie zdrowotne osób prowadzących pozarolniczą działalność gospodarczą. Podstawę tę stanowi dochód z działalności gospodarczej ustalony za rok kalendarzowy jako różnica między osiągniętymi przychodami a poniesionymi kosztami uzyskania tych przychodów.

Szczególnie istotne okazało się zastrzeżenie dotyczące wyłączeń z przychodów. Podstawa wymiaru nie obejmuje przychodów niepodlegających opodatkowaniu podatkiem dochodowym innych niż określone w artykule 21 ust. 1 pkt 63a, 63b, 152-154 ustawy o podatku dochodowym od osób fizycznych. Dodatkowo, podstawa ta jest pomniejszana o kwotę opłaconych składek na ubezpieczenia emerytalne, rentowe, chorobowe i wypadkowe, jeżeli nie zostały one zaliczone do kosztów uzyskania przychodów.

ZUS podkreślił, że podstawa wymiaru składki w nowej wysokości obowiązuje od 1 lutego danego roku do 31 stycznia roku następnego, zwanego rokiem składkowym. To oznacza, że rok składkowy nie pokrywa się z rokiem kalendarzowym, co ma istotne znaczenie dla rozliczeń.

Kluczowe ustalenia dotyczące okresów ubezpieczenia

ZUS w swojej interpretacji wyjaśnił fundamentalną zasadę dotyczącą okresów prowadzenia działalności gospodarczej w kontekście ustalania rocznej podstawy wymiaru składki na ubezpieczenie zdrowotne. Do okresu prowadzenia działalności gospodarczej, koniecznego do ustalenia tej podstawy, nie zalicza się okresów, w których dana osoba nie podlega ubezpieczeniu zdrowotnemu z tytułu prowadzenia pozarolniczej działalności.

Zasada ta ma szczególne zastosowanie do osób, które przez część roku spełniają warunki do podlegania ubezpieczeniu społecznemu rolników na podstawie artykułu 5a ustawy o ubezpieczeniu społecznym rolników. W takich przypadkach okresy ubezpieczenia w KRUS są wyłączane z podstawy wymiaru składki zdrowotnej w ZUS.

Praktyczne zastosowanie tej zasady oznacza, że jeśli przedsiębiorca w danym roku spełniał warunki do podlegania ubezpieczeniu społecznemu rolników, to przy obliczaniu rocznej składki na ubezpieczenie zdrowotne z tytułu prowadzonej działalności gospodarczej nie uwzględnia przychodów za okres ubezpieczenia w KRUS.

Ta interpretacja ma fundamentalne znaczenie dla wszystkich przedsiębiorców znajdujących się w podobnej sytuacji. Oznacza ona, że przejście z KRUS na ZUS w trakcie roku nie powoduje konieczności oskładkowania całorocznych dochodów składką zdrowotną w ZUS, ale jedynie dochodów z okresu faktycznego podlegania ubezpieczeniu w tym systemie.

Przedsiębiorca prowadził działalność budowlaną od stycznia 2023 roku, podlegając ubezpieczeniu w KRUS do końca lipca. Od sierpnia przeszedł na ubezpieczenie w ZUS. Jego roczny dochód wyniósł 120 000 złotych, z czego 70 000 złotych osiągnął w okresie styczeń-lipiec, a 50 000 złotych w okresie sierpień-grudzień. Podstawą wymiaru składki zdrowotnej w ZUS będzie wyłącznie kwota 50 000 złotych z okresu ubezpieczenia w tym systemie.

Potwierdzenie stanowiska przedsiębiorcy

Po szczegółowej analizie przedstawionego stanu faktycznego oraz obowiązujących przepisów prawa, ZUS uznał za prawidłowe stanowisko przedsiębiorcy w przedmiocie nieuwzględnienia w rocznej podstawie wymiaru składki na ubezpieczenie zdrowotne przychodu uzyskanego z tytułu działalności gospodarczej w okresie podlegania ubezpieczeniu społecznemu rolników.

To rozstrzygnięcie ma charakter precedensowy i stanowi istotne wyjaśnienie dla wszystkich przedsiębiorców znajdujących się w podobnej sytuacji. Potwierdza ono zasadę, że składki zdrowotne w ZUS powinny być naliczane wyłącznie od dochodów osiągniętych w okresach podlegania ubezpieczeniu w tym systemie.

Interpretacja ZUS eliminuje wątpliwości dotyczące podwójnego oskładkowania dochodów lub nieproporcjonalnego obciążenia składkami zdrowotnymi przedsiębiorców przechodzących między systemami ubezpieczeniowymi. Zapewnia ona sprawiedliwe traktowanie osób zmieniających status ubezpieczeniowy w trakcie roku podatkowego.

Decyzja ta ma również praktyczne znaczenie dla rozliczeń podatkowych i składkowych. Przedsiębiorcy mogą teraz z pewnością określić podstawę wymiaru składki zdrowotnej, nie obawiając się nieprawidłowego naliczenia zobowiązań lub problemów z organami kontrolnymi.

Praktyczne konsekwencje interpretacji

Interpretacja ZUS z 10 maja 2024 roku ma daleko idące konsekwencje praktyczne dla przedsiębiorców znajdujących się w procesie przejścia z KRUS na ZUS. Przede wszystkim, zapewnia ona jasność co do sposobu rozliczania składek zdrowotnych w roku przejścia między systemami ubezpieczeniowymi.

Przedsiębiorcy mogą teraz z pewnością określić podstawę wymiaru składki zdrowotnej, dzieląc rok na okresy podlegania różnym systemom ubezpieczeniowym. To pozwala na precyzyjne naliczenie zobowiązań i uniknięcie błędów w rozliczeniach składkowych.

Interpretacja eliminuje również ryzyko podwójnego oskładkowania dochodów lub nieprawidłowego naliczenia składek zdrowotnych. Przedsiębiorcy nie muszą obawiać się, że ich dochody z okresu ubezpieczenia w KRUS będą dodatkowo obciążone składkami zdrowotnymi w ZUS.

Dla biur rachunkowych i doradców podatkowych interpretacja stanowi ważne narzędzie w obsłudze klientów przechodzących między systemami ubezpieczeniowymi. Pozwala na profesjonalne doradztwo oparte na oficjalnym stanowisku ZUS i minimalizuje ryzyko sporów z organami kontrolnymi.

Najczęstsze pytania

Tak, możesz kontynuować ubezpieczenie w KRUS pod warunkiem spełnienia wszystkich wymaganych warunków jednocześnie. Musisz podlegać ubezpieczeniu w KRUS nieprzerwanie przez co najmniej 3 lata, złożyć oświadczenie w terminie 14 dni, nadal prowadzić działalność rolniczą powyżej 1 ha przeliczeniowego, nie być pracownikiem oraz nie przekroczyć limitu podatku 4358 złotych rocznie.

Składki zdrowotne w ZUS musisz płacić od momentu przejścia na ubezpieczenie w tym systemie. Jeśli przejście nastąpiło w sierpniu, składki zdrowotne w ZUS płacisz od sierpnia. Podstawą wymiaru będą wyłącznie dochody osiągnięte w okresie ubezpieczenia w ZUS, bez uwzględnienia dochodów z okresu ubezpieczenia w KRUS.

Nie, dochody z okresu ubezpieczenia w KRUS nie wliczają się do podstawy wymiaru składki zdrowotnej w ZUS. ZUS w interpretacji z 10 maja 2024 roku potwierdził, że do podstawy wymiaru składki zdrowotnej wliczają się wyłącznie dochody z okresów podlegania ubezpieczeniu w ZUS.

Limit podatku dochodowego za poprzedni rok podatkowy od przychodów z pozarolniczej działalności gospodarczej wynosi 4358 złotych. Przekroczenie tego limitu skutkuje automatycznym przejściem do systemu ZUS i utratą możliwości kontynuacji ubezpieczenia w KRUS.

Oświadczenie o kontynuacji ubezpieczenia w KRUS musisz złożyć w terminie 14 dni od dnia rozpoczęcia wykonywania pozarolniczej działalności gospodarczej lub współpracy przy tej działalności. Termin ten ma charakter bezwzględny i jego przekroczenie skutkuje automatycznym przejściem do systemu ZUS.